3 soorten mindfulness

Schrijf je in voor de nieuwsbrief
Wordt op de hoogte gehouden van cursussen, retraites, nieuwe boeken en artikelen.
We sturen nieuwsbrieven incidenteel en delen, of verkopen je email niet aan derden.

1. Moderne mindfulness

 


Het erkennen en observeren van wat zich in het ‘nu’ voordoet, beoefend met een accepterende houding, staat in de hedendaagse mindfulness centraal. Dit is een benadering ontleend aan boeddhistische meditatie, maar is specifiek ontwikkeld ter interventie van stress en chronische pijnklachten.

De definitie van mindfulness volgens de Oxford English Dictionary:

‘Mindfulness is een kwalitatieve staat van de geest die zich ontwikkelt door het richten van het gewaarzijn op het huidige moment, terwijl kalm en erkennend de eigen gevoelens, gedachtes en lichamelijke gewaarwordingen worden gadegeslagen en geaccepteerd.’

John Kabat-Zinn, de ontwikkelaar van het Mindfulness Based Stress Reduction Program (MBSR) en van de Mindfulness Based Behaviour Therapy (MBBT) definieert mindfulness als volgt:

‘Mindfulness is een beoefening ontstaan vanuit het boeddhisme, waarbij de aandacht opzettelijk in het nu gehouden wordt, op basis van moment tot moment-veranderingen. Het versterkt de kracht van herkenning en karakteriseert zich door nieuwsgierigheid, openheid en acceptatie.’

 

2. Oorspronkelijke mindfulness

 

Bodleian_MS._Burm._a._12_Life_of_Buddha_03-12


Vipassana

Mindfulness-meditatie wordt in het boeddhisme vaak ‘vipassana’ genoemd. ‘Vi‘ betekent ‘dieper’, of ‘op een speciale manier’, en ‘passana‘ betekent ‘zien’. Het wordt vaak vertaald als ‘inzicht’. Boeddhistische mindfulness wordt daarom vaak inzichtsmeditatie genoemd.

Inzicht waarin?

In de diepere werkelijkheid en dat is: vergankelijkheid, ongrijpbaarheid en onderlinge afhankelijkheid (het een bestaat alleen door het ander). Veranderlijke dingen bieden geen voldoening en bestaan zonder zelf, of eigen essentie. Deze inzichten zou men op doen aan de hand van vipassana meditatie. We gaan over het algemeen meer om met dingen alsof ze een eigen betekenis hebben, alsof ze op zichzelf staand bestaan en voldoening gevend en controleerbaar zijn.

Uit de eerste boeddhistische teksten:

‘Alle samengestelde dingen zijn vergankelijk. Het een komt, afhankelijk van het ander. Ze komen op en vergaan, komen in wording en verdwijnen, dat is hun natuur. Het loslaten en het bevrijden daarvan betekent superieure gelukzaligheid.’

Mahaa-Parinibbaana Sutta (DN 16)[1]:

‘Net als een hond vastgebonden aan een paal, zit het naast de paal en staat het, ligt het en loopt rond, zo ook beschouwt een ongeïnstructueerd persoon, het lichaam, gevoel en geest als, ‘dit ben ik’, ‘dit is mijn zelf’, ‘dit is wat ik ben’.

Is het lichaam zelf? Het kan ziek worden, ik kan het niet dit of dat maken, is het verstandig dit lichaam als mijn te beschouwen? Nee, Bante…

Het op deze manier zien is een getrainde en ontwikkelde student ontgoocheld (disenchanted) met lichaam, gevoel, cognities, bewustzijn… Met het eindigen van ontgoocheling komen obsessies ten einde, met het einde van obsessies komt bevrijding. Geboorte is uitgeput. Het hoogste leven is voltrokken. Wat gedaan moest worden is gedaan.’

SN 22.100 en de Anatha lakkha sutta:

Boeddha versus hedendaagse mindfulness

De Boeddha was kort gezegd wat ambitieuzer dan mindfulness tegenwoordig. Mindfulness tegenwoordig is gericht op afname van klachten als stress. De Boeddha had echter volledige verlichting tot doel van alle innerlijke verstoringen gerelateerd aan onwetendheid, verlangen (hebzucht) en afgunst (haat).

wheeloflife

In het bovenstaande plaatje is onwetendheid afgebeeld als een kip (zonder kop?), aversie als een slang, hebzucht als een varken. Deze drie verstoringen zijn de motor van alle problemen in de wereld(en). Een Boeddha is vrij van deze verstoringen. Rechtsboven de wereld afgebeeld.

wheel-of-life4
Het nobele 8-voudige pad

In boeddhistische meditatie is het doel transformatie van de gehele persoon en zijn gedrag. Mindfulness is een onderdeel van het 8-voudige pad naar verlichting.

1. juiste aandacht
2. juist zien, of juist denken
3. juiste intentie
4. juiste spraak
5. juist levensonderhoud
6. juiste actie
7. juiste mindfulness
8. juiste concentratie

Mindfulness dient volgens de Boeddha samen te gaan met intensieve meditatie (jhana), afzondering en ethiek. ‘Juiste mindfulness’ is mindfulness zonder verlangen of haat. Mindful een bank beroven is dan ook geen juiste mindfulness, omdat er hebzucht en onwetendheid aanwezig is.

Beeldvorming

Mindfulness wordt tegenwoordig vaak afgeschilderd als ‘feel good’-instrument. Alles wordt beter met mindfulness. Oorspronkelijk was dat ook wel een beetje zo, maar toch zijn er belangrijke verschillen. Het 8-voudige pad was bijvoorbeeld onderdeel van 4 algemene levenswijsheden. Een soort samenvatting van de gehele leer.

1. Lijden
2. De oorzaak van lijden
3. Bevrijding
4. Het pad naar bevrijding

Lijden

Dat er lijden is, stond primair bovenaan en diende onderzocht te worden. Meditaties op een dood lichaam, dat traditioneel onderdeel is van het boeddhistische pad, zijn bijvoorbeeld geen onderdeel van het hedendaagse curriculum van mindfulness. Ook worden er moeilijke stadia in het boeddhistische pad beschreven, waar men doorheen dient te gaan om tot uiteindelijke bevrijding te komen. Grote angst en afgunst kunnen ontstaan. Dit wordt ook wel de donkere nacht van de ziel genoemd. Daar is een  mindfulness-cursist waarschijnlijk niet op voorbereid als hij/zij mindfulness beoefent om van angst af te komen.

Belangeloos

Uit de satipatthana: ‘Hij / zij observeert lichaam, gevoel, geest en dhamma’s, onafhankeijk, niet hechtend aan iets in de wereld.’

Mijn interpretatie: ben met jezelf, zoals het is, zoals het zich voordoet, zonder er iets aan te doen middels mogelijkheden in de wereld. Zoek geen afleiding, gebruik geen verdovende middelen om een gevoel of geestesstaat op te wekken. Dat is min of meer ook de boodschap van de moderne mindfulness. Accepteer en observeer zoals het is. Toch wordt mindfulness niet altijd zo ‘onafhankelijk’ naar de wereld toegepast. Steeds vaker zijn er cursussen mindfulness om bijvoorbeeld beter en productiever op het werk te zijn. Mindfulness om een betere verkoper te worden? Dat zou waarschijnlijk geen mindfulness zijn voor de Boeddha. Volgens Analyo betekent bovenstaande tekst dat mindfuness alleen om en voor zichzelf beoefend dient te worden.

Eveneens uit de satipatthana: ‘Hij / zij observeert lichaam, gevoel, geest en dhamma’s voor helder weten en continue mindfulness.’

We zijn mindful van iets, voor mindfulness zelf.

3. MINDFULNESS.in

 

 

Meerdere methodes binnen MINDFULNESS.in

Binnen MINDFULNESS.in wordt de mindfulness-beoefening geïntegreerd met bijvoorbeeld dynamische meditaties (met beweging), werken met energie, visualisaties, mindful dialoog en levensbeschouwelijke theorie. Hoe u na de cursus de aangeboden meditatiemethodes toepast, kan verschillen per persoon. Tijdens de cursus vindt u als het goed is een manier van mediteren, die op dit moment goed is voor u en weet u hoe u zich verder kunt ontwikkelen.

Overzicht en structuur

De thema’s bij MINDFULNESS.in bouwen voort op een geleidelijke weg naar ‘binnen’ en naar inzicht. Hier leest u verder over het MINDFULNESS.in programma.

Wees uw eigen leraar

In MINDFULNESS.in wordt  ‘onderzoekend’ te werk gegaan. MINDFULNESS.in moedigt aan dat men de eigen leraar is. In een belangrijke boeddhistische tekst, de Kalama sutta, krijgt de  Boeddha de kritische vraag: welke methode is juist? Die van u? Of die van een van die vele anderen die beweren de waarheid in pacht te hebben? De Boeddha zou geantwoord hebben: ‘Ga niet af op dogma, overdracht van traditie, op wat de leraar zegt, of op wat rationeel klinkt. Het kan allemaal verkeerd zijn. Laat los waarvan je zelf merkt dat het in je nadeel is en volg datgene waarvan je zelf ervaart dat het heilzame effecten heeft op de eigen geest’

‘Man know thyself, then you know the universe and know God.’ (Pythagoras)

MINDFULNESS.in staat voor een gelijkwaardige en onderzoekende benadering. Er is altijd ruimte om informatie te delen. U krijgt filmpjes, documentaires, audio meditaties en teksten mee naar huis.

Intuïtie

Verlangen is de bron van lijden volgens de Boeddha, maar tegenwoordig lijkt het soms dat niet kunnen kiezen een belangrijke bron van lijden is. Wat wil ons hart en wat zegt ons denken? In het boeddhisme is er minder nadruk en begeleiding op deze individuele weg, maar meditatie kan wel degelijk behulpzaam zijn hierin. Binnen MINDFULNESS.in staat de weg naar binnen centraal, naar ons hart. Dat kan pijnlijk zijn, maar ons ook de antwoorden geven die we zoeken.

 

 

 

 

Schrijf je in voor de nieuwsbrief
Wordt op de hoogte gehouden van cursussen, retraites, nieuwe boeken en artikelen.
We sturen nieuwsbrieven incidenteel en delen, of verkopen je email niet aan derden.